Όπως είναι γνωστό από την ιστορία, οι Έλληνες Τέκτονες συνέβαλαν ουσιωδώς και αποφασιστικώς εις την Εθνικήν Παλιγγενεσίαν και την ανεξαρτησίαν της Ελλάδος.
Μετά τη δημιουργία του Ελληνικού Κράτους άρχισαν να ιδρύονται κανονικές Τεκτονικές Στοές, οι οποίες συνενώθηκαν το έτος 1864 και ίδρυσαν εις Αθήνας τη «Μεγάλη Ανατολή της Ελλάδος», η οποία έτυχε διεθνούς αναγνωρίσεως και έκτοτε λειτουργεί αδιαλείπτως μέχρι σήμερα, μετονομασθείσα το 1936, εις «Μεγάλη Στοά της Ελλάδος».
Η έλευση του συγκεκροτημένου Ελληνικού Τεκτονισμού στην Κύπρο υπήρξε μία παράπλευρη συνέπεια του Ρωσοτουρκικού Πολέμου του 1877-1878, ο οποίος είχε ως αποτέλεσμα την παραχώρηση, υπό όρους, της νήσου Κύπρου από την Τουρκία στη Μεγάλη Βρετανία, «ίνα κατέχεται και διοικήται», όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στη σχετική συμφωνία. Αργότερα, το 1925, η Μεγάλη Βρετανία, προσάρτησε, επισήμως, την Κύπρο ως αποικία του Βρετανικού Στέμματος.
Υπό τις πιο πάνω δυσμενείς συνθήκες, σημαίνοντες Έλληνες Τέκτονες της πόλεως της Λεμεσού, καθοδηγούμενοι από την ηγετική φυσιογνωμία του ιατρού Σεβάσμιου Αδελφού Ιωάννη Καραγεωργιάδη και με τη θερμή συμπαράσταση Αδελφών Βρετανών Τεκτόνων, όπως ο στρατιωτικός Σεβάσμιος Αδελφός Τζον Πέρσυ Γουάιτ, τής εν Λεμεσώ ήδη λειτουργούσης από το 1888 Αγγλικής Στοάς «Άγιος Παύλος» υπ’ αριθμόν 2277, κατόρθωσαν να υπερβούν τις επίμονες αντιρρήσεις της Ηνωμένης Μεγάλης Στοάς της Αγγλίας για την ίδρυση Ελληνικής Τεκτονικής Στοάς στην Κύπρο.
Η συμβολή της Μεγάλης Ανατολής της Ελλάδος και ιδιαιτέρως του Μεγάλου Γραμματέως αυτής, Ένδοξου Αδελφού Στ. Στεφάνου, ο οποίος χαρακτηριστικά σε επιστολή του ημερομηνίας 1ης Σεπτεμβρίου 1893 προς τον Σεβάσμιο Αδελφό Ιωάννη Καραγεωργιάδη, έγραφε ότι η Ηνωμένη Μεγάλη Στοά της Αγγλίας «ουδέν δικαίωμα κέκτηται επί της Κύπρου», υπήρξε καθοριστική εις τις εξελίξεις.
Έτσι, μετά την παρέλευση τριών ετών συνεχών αγώνων και άνευ της συγκαταθέσεως της Ηνωμένης Μεγάλης Στοάς της Αγγλίας, έλαβε χώρα πανηγυρικώς, κατά την 15η Νοεμβρίου 1893, η εγκαθίδρυση της πρώτης Ελληνικής Στοάς της Κύπρου υπό το διακριτικό όνομα «Ζήνων» και με πανελλήνιο αριθμό εγγραφής 18, με πρώτο Σεβάσμιο αυτής τον Σεβάσμιο Αδελφό Ιωάννη Καραγεωργιάδη.
Έκτοτε και παράλληλα με την πλούσια τεκτονική δραστηριότητα στη Λεμεσό, η Στοά συνέβαλε στην εγκαθίδρυση των υπολοίπων ιστορικών Ελληνικών Στοών της Κύπρου, ήτοι της Στοάς «Κίμων» αρ.53 στη Λάρνακα, της Στοάς «Σόλων» αρ.55 στη Λευκωσία, της Στοάς «Κινύρας» αρ.64 στην Πάφο και της Στοάς «Ευαγόρας» αρ.77 στην Αμμόχωστο, στην ίδρυση των οποίων πρωτοστάτησαν μέλη της.
Η συμβολή της Στοάς «Ζήνων» στους εθνικούς αγώνες υπήρξε εντυπωσιακή, με κύριο εκπρόσωπο τον Σεβάσμιο Αδελφό Χριστόδουλο Σώζο, δικηγόρο, Δήμαρχο και Βουλευτή, ο οποίος ως εθελοντής στους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-1913, έπεσε μαχόμενος υπέρ Πίστεως και Πατρίδος.
Επίσης αξιόλογη υπήρξε η συμμετοχή πολλών μελών της Στοάς στον δημόσιο βίο της Κύπρου, ως Υπουργών, Βουλευτών, Δημάρχων, Γενικών Εισαγγελέων και Δικαστών.
Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει εις τον μέγα ευεργέτη της πόλεως, Σεβάσμιο Αδελφό Νικόλαο Π. Λανίτη, ο οποίος το 1948 παραχώρησε μεγάλο τεμάχιο γης, επί του οποίου, ιδίοις εξόδοις, ανήγειρε εκπαιδευτήριο, το οποίο φέρει μέχρι σήμερα το όνομα «Λανίτειο Γυμνάσιο Λεμεσού».
Αλλά και η πολιτιστική δραστηριότητα της Στοάς υπήρξε σημαντική, χάρις εις πολλούς ποιητές, λογοτέχνες και αξιόλογους συγγραφείς που προέρχονταν από τις τάξεις της, με επικεφαλής τον αείμνηστο Σεβάσμιο Αδελφό Χριστόφορο Τορναρίτη, ο οποίος κατέγραψε και διέσωσε πολύτιμες πτυχές της ιστορίας του Κυπριακού Τεκτονισμού.
Κατά τους ζοφερούς χρόνους του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η Ελλάδα βρισκόταν υπό τη ναζιστική κατοχή και ο Τεκτονισμός διωκόταν, ανατέθηκε εις τον Σεβάσμιο Αδελφό Χριστόφορο Τορναρίτη, η νόμιμη εκπροσώπηση και ενάσκηση της Υπάτης Τεκτονικής Εξουσίας της Μεγάλης Στοάς της Ελλάδος με έδρα την Στοάν του Ζήνωνος, αποστολή την οποία διεκπεραίωσε επιτυχώς διατηρώντας άσβεστον το Τεκτονικό Φως και ζωντανή την παρουσία της Μεγάλη Στοάς της Ελλάδος.
Περαιτέρω, το φιλανθρωπικό έργο των αδελφών της Στοάς υπήρξε ιδιαίτερα σημαντικό. Μεταξύ άλλων περιλαμβανόταν η ίδρυση και λειτουργία νυκτερινής σχολής για απόρους πολίτες της Λεμεσού, όπου κατά τα 22 έτη της λειτουργίας της, φοίτησαν πέραν των 2000 μαθητών, καθώς και δωρεές προς τον Ελληνικό Στρατό, την Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία, την Εθνική Φρουρά, τον Αντικαρκινικό Σύνδεσμο Κύπρου, τον Ερυθρό Σταυρό και πολλούς άλλους κοινωφελείς οργανισμούς.
Εν κατακλείδι, εάν κάποιος θελήσει να εμβαθύνει, στα πρακτικά και τα αρχεία της Στοάς «Ζήνων», θα διαπιστώσει ότι σε αυτά, περιλαμβάνεται μεγάλο και σημαντικό μέρος της ιστορίας του Ελληνικού Τεκτονισμού στην Κύπρο.
Χάρις στον τεκτονικό ζήλο και το αδιάπτωτο ενδιαφέρον προς τον Θεσμό, οι αείμνηστοι πρωτεργάτες της Στοάς “Ζήνων”, έθεσαν ισχυρά θεμέλια στο υπ’ αυτών ιδρυθέν Τεκτονικό Εργαστήριο, το οποίο αφιερώθηκε στην Αρετή, την Ελευθερία και την Έρευνα της Αληθείας.
Το οικοδόμημα αυτό, μεταβιβάσθηκε στους άξιους συνεχιστές του από γενεά σε γενεά, μέχρι των ημερών μας. Η τιμή είναι μεγάλη και η ευθύνη βαρεία, ώστε να ανταποκριθούν επαξίως και να ενισχύσουν το έργο των προκατόχων τους.
Η πρεσβυγενής Στοά του Ζήνωνος, συμπληρώνει αισίως 133 έτη συνεχούς λειτουργίας. Είθε ο Μέγας Αρχιτέκτων του Σύμπαντος να κρατύνει τις Στήλες του Ζήνωνος και να καθοδηγεί τα βήματα των Αδελφών της, ώστε να παραμείνουν αρμονικά όρθιες εις τον αιώνα τον άπαντα.
Από το επετειακό λεύκωμα «Μεγάλη Στοά της Κύπρου 2006–2026».
